کی به کیه! ما هم دانش بنیان!

این طرح اکو مینی اولین طرح منه که به تولید می رسه. طراحی از من، تولید از دوست جوونمون آقای رستمی.

از اونجایی که توی کشور ما به تولید کننده هیچ بها نمی دن، لذا مجبور بودیم با کمترین هزینه بالاترین کیفیت رو به دست بیاریم. نمونه ی جاسکو و غزل استاندارد قابل قبولی داشتند، اما خیلی طرح شلوغی داشتن و هزینه ی بالاتری از نمونه های مشابه هم داشتن. ما سعی کردیم همون کیفیت و قابلیتها رو با قطعات کمتر به دست بیاریم.

یک نگاهی به طرح بندازید تا در موردش بیشتر صحبت کنیم:

اما خصوصیات و ویژگی هایی که در طراحی لحاظ شده:

-  استفاده از آی سی 7377 با حدود 30 وات قدرت با قابلی اضافه کردن باند جداگانه

-  وضوح بالا و حجم مطلوب صدا، یعنی زیر و بم قوی

-   حفظ کیفیت در اوج قدرت

-   کمترین پارازیت و نویز زمینه

-  تنظیم مطلوب در حالت ولوم وسط

-  امکان اتصال دو ورودی میکروفون و دو خروجی باند

-  شارژ حرفه ای و خودکار با رگولاتور

-  قطع خودکار مدار در صورت افت ولتاژ باتری به کمتر از 9 ولت (جهت طول عمر باتری)

-  رله شدن مدار روی برق شهری در صورت وصل شدن دستگاه به برق (جهت طول عمر باتری)

اما خصوصیات تولید:

-  استفاده از قطعات مرغوب و اصل و عمدتاً غیر چینی! (همه ی خازن ها mkt هستند/مقاومتها 1 درصد!)

-  استافده از ترانس 16 ولت 1.5 آمپر که نسبت به نمونه های مشابه قوی تر است.

-  ارائه ی باند مجزا در صورت درخواست مشتری

طرحهای بعد هم در راه است. از جمله طرح همراه بزرگ و متوسط با سه خروجی باند مجزا! که  طراحی آن تمام شده و در دست تولید است. همین طرح ها را هم انشاء الله به زودی با تغذیه سوئیچینگ ارائه خواهند کرد که مزایای خاص خود را دارد.

شماره تماس آقای رستمی (اکو موج): 09126634465

سلام الکترونیکی ها!

سلام دوستان.

خیلی حال می ده بیای به وبلاگت ببینی مطالبت دود شده رفته هوا! به لطف جناب بلوگفا چند تا پست آخرم پریده. حالا خوبه از قبلی ها بک آپ داشتم!

به هر حال با رویکرد جدید اومدم.

اولاً فایل بَک آپ وبلاگ رو دانلود کنید: دانلود

دوما بعیده دیگه پست جدید بذارم. احتمالاً بخوام سفره ی داشته هام رو پهن کنم و به حراج بذارم...

تا ببینیم....

کی به کیه! فرض کنید ما هم دانش بنیان!!!

صدابرداری با میکروفون خازنی

چند سال پیش بود که یکی از دوستان سی چهل تایی میکروفون خازنی خرید و انداخت جلوی من! با یک سیم شیلد 30 متری، گفت همه ی اینها را سر هم کن! می خواست هر  متر یک میکروفون خازنی باشه تا از نقطه نقطه ی مجلس صداها رو دریافت کنه. پرسید آیا این کار جواب می ده یا نه؟ فکری کردم و گفتم: به امتحانش می ارزه.

اتفاقاً امتحان کردیم و خیلی هم راضی بودیم. با یک تقویت کننده آن را به کامپیوتر وصل کردیم و صدای مجلس ضبط شد، بهتر از هر سال...

اتفاقاً نوارش رو هم برام آورد و خیلی هم حال داد.

عزاداری اصلی شهر خوانسار بود که توی صدا و سیما هم پخش شد.

خصوصیت میکروفون های خازنی اینه که:

1. حساسیت بالایی داره و صدا راواز فاصله های مختلف دریافت می کنه.

2. صداهای دور رو با همهمه دریافت نمی کنه.

3. از همه مهم تر اینکه: امپدانس بالایی داره و روی کارایی میکروفون های خازنی که به اون موازی بشن اثر سوء نداره.

نحوه اتّصال:

میکروفونها را به صورت موازی به هم وصل کنید و نترسید.

منفی میکروفون و منفی باتری و منفی ورودی ضبط به هم وصل باشند.

مثبت میکروفون با یک خازن 1 میکرو به مثبت ضبط وصل شود.

مثبت باتری با یک مقاومت وارد مثبت میکروفون شود.

 دانلود فایل pcb

می تونید برای تغذیه از ترانس (مثلاً 9 ولت) استفاده کنید. اما برای اینکه در ضبط صدای هوم ایجاد نشود لازم است در دو مرحله آن را تصفیه کنید. یعنی بعد از پل دیود خازن تصفیه 1 را قرار دهید و بعد از اتصال یک مقاومت 100 اهم به مثبت، خازن تصفیه ی 2 را وصل کنید و بعد مقاومت 1 کیلو را در ادامه ی آن قرار دهید و به مثبت میکروفون خازنی وصل کنید.

ابزارهای کمکی

برخی از نیازمندی های الکترونیکی را اینجا برایتان قرار داده ام.

 

دانلود پروتل1.5 protel

فایل فشرده را باز کنید و پس از نصب در مقصد فایلهای اجرایی را اجرا کنید تا نصب کامل شود.

دانلود پروتل protel 2.7

دانلود پروتل protel 99

دانلود آموزش پروتل 99

دانلود کتابخانه ی قطعات دم دستی برای پروتل

دانلود اطلاعات ترانزیستورهای رایج

 

لطفاً لقمه بزرگ تر از دهان بر ندارید!

لطفاً لقمه بزرگ تر از دهان بر ندارید!

نمی دانم چه رسمی است که هر کس کمی پول دستش می آید یک دستگاه دایناکورد هزار 3 می گیرد با چهارتا باند ev300 !به این کارش هم افتخار می کند، در حالی که واقعاً خروجی صدای مجلسش اندازه ی یک دستگاه چنگ معمولی هم نیست!

یکی از دوستان مشورت گرفت برای دستگاه، چند سال پیش من گفتم اگر می خواهی بهتر از چنگ بگیری برو دایناکورد 600 بگیر. رفت و برگشت دیدم هزار 3 گرفته، خوشحال هم بود که ارزان گیرش آمده. گفتم کار خودت را سخت کری... بماند! بعد از چند سال آمد و گفت: مداحمان با اکو همراه حال می کند اما با این دایناکورد حالش به هم می خورد! گفتم حدس می زدم که از پس این دستگاه بر نیایید.

یا مثلاً جاهایی را ببینید که برای سخنرانی از این سیستم استفاده می کنند، صدا هیچ تعریفی ندارد. علّت چیست؟

گذشته از مدیریت تعداد باندها این نکات را هیچ کس توجه ندارد:

1. باند ev صدایی باس دارد و 2way می باشد. خلاصه اینکه مید رنج ندارد و اصلاً صدای شفافی ندارد. تنها برای موزیک مناسب است و به هیچ وجه برای سخنرانی به درد نمی خورد! مگر اینکه حرفه ای باشید و بتوانید به نحوی مناسب از دستگاه مید رنج را زیاد کنید. بماند که برخی تعداد باندها را زیاد در نظر می گیرند و این باعث می شود نتوانند ولوم بدهند و لذا صدای این بلندگو خفه می شود.

به نظر من برای اینکه کارتان ساده شود باندهای جایگذین دیگری را انتخاب کنید. مثل rcf و مونتاربو و ...

2. دستگاه دایناکورد سری 3 صدایی خطی و به اصطلاح (فِلَت) دارند (به جز بم آنها که خیلی زیاد است). تا این صدا بخواهد به یک صدای واضح و مطلوب برسد خیلی کار می برد که اکثراً منظّم ها چنین توانی ندارند. البته این صدای فلت برای شنونده خوب است و برای او گوش آزار نیست، لکن خواننده احساس می کند صدای خودش را نمی شنود. در هنگام سخنرانی هم که اصلاً نمی توانید ولوم بدهید و صدا اصلاً واضح به گوش نمی رسد.

3. خیلی از ما احساس می کنیم نیاز هیئت ما صدای زیاد است، مثلاً می گوییم: حتماً باید دستگاه 2000 وات باشد با باندهای 600 وات. در حالی که به نظر من این تفکر هیچ کمکی به کیفیت مجلس ما ندارد و مهم تر از بلندی صدا، وضوح آن است. به نظر من دستگاه 600 وات برای فضای 200 متری شما کافی است، زیاد هم هست!

invertor 12v tl494

نقشه ی یک مبدل سوئیچینگ 12 به بالاتر با آی سی tl494 که راحت در بازار پیدا می شه. امتحان کردم و راضی بودم.

 

دور اوّل چوک دو تا 6 دور باشد. حتماً دور  رفت و برگشت را به موازات هم بپیچید  تا دو خط آن یکسان باشند.

دور ثانویه چوک را به حسب نیازتان بپیچید.

دقت کنید که دیودها باید فرکانسی باشند.

از ماسفت50n06 می توانید استفاده کنید یا هر ماسفت آمپر بالای دیگر. همچنین می توانید ماسفت ها را تکرار کنید تا توان بالا تری بگیرید.

 

برای انشعاب ولتاژ پایین تر جهت اکو و پری و ...

زنر یا رگوله:

دستگاههای اکو همراه عمدتاً برای تغذیه ی اکو و پری، از رگولاتور 5 ولت استفاده می کنند. مدار اکو فقط با 5 ولت کار می کند، لکن برای پری چرا برق را محدود می کنند؟ شاید برای اینکه با کم شدن ولتاژ باتری گین آن پایین نیاید؛ شاید هم برای اینکه خروجی آی سی قدرت به ماکزیمم نرسد و دیستورت کمتری ایجاد کند!

به هر حال نکته ی مهم تر اینجا این است که چرا از زنر (به همراه یک مقاومت) استفاده نمی شود با اینکه ارزانتر است؟

در اینجا می خواهیم مزایا و معایب هر یک را اجمالاً بررسی کنیم (فرض کنید برای اکو می خواهید ولتاژ را تنظیم کنید. رگوله یا زنر؟؟)

تحمّل جریان: رگولاتور تحمّل جریان بیشتری نسبت به زنر دارد. البته برای کار پری نیاز به جریان زیادی ندارید.

نشتی جریان: رگولاتور در حالت عادی جریان کمتری می دزدد. جریان دزدی زنر بسته به مقاومتی است که به آن سری شده.

کارایی در ولتاژهای پایین: رگولاتور در حالتی کارایی متعادل دارد که ولتاژ ورودی آن چند ولتی بیشتر از ولتاژ درخواستی باشد. اما زنر این حساسیت را ندارد و با حد اقل ولتاژ کار می کند (البته زنر هم به خاطر مقاومتی که قبل از آن وصل می شود با افت ولتاژ مواجه است). اگر در طول کار ولتاژ منبع شما با افت ولتاژ مواجه شود، ممکن است تأثیرات بدی روی کارایی اکو داشته باشد.

تجمل ولتاژ بالا: زنر می تواند با توجه به مقاومتی که به آن وصل می شود تحمل ولتاژ بالاتری داشته باشد. به هر حال رگلاتورها با محدودیت ولتاژ ورودی مواجه هستند که این خیلی بد است.

غایتاً اگر دنبال چیز ارزان هستید و ولتاژ ورودی شما زیاد زیاد نیست، استفاده از رگوله های کوچک (نیم وات و یک وات) را توصیه می کنم. یعنی شماره: 78L05

محدودیت هایی در آی سی های 12 ولت پاور

خارج از خط:

متأسّفم. امروز دیگر خیلی از آی سی های معروف قدیمی ما از خط تولید خارج شده اند. مخصوصاً آی سی های st چینی ارزان قیمت. الآن شما دیگر پیدا نمی کنید آی سی چینی در حد 22 وات! البته آی سی های ولتاژ بالا، یا آی سی های چهار کانال یا آی سی های بالاتر از 40 وات پیدا می شوند که البته خرابی آنها زیاد است...

گین پایین:

برخی آی سی ها مثل 7377 گین پایینی دارند و باید گین تقویت کننده ی پیش از آنها بالا باشد که همین مدار را شلوغ می کند. البته قابل توجه اینکه: صرفاً بالابردن گین طبقه های پیشین برای پر کردن این آی سی ها کافی نیست! بلکه باید ولتاژ آنها هم بالا برود! پیش تقویتی که با 5 ولت کار می کند نمی تواند قدرت این آی سی های قدرت را به ماکزیمم برساند! لذا باید لا اقل پیش تقوت کننده شما با 12 ولت کار کند.

در مورد اکوهای همراه این کار ایجاد یک مشکل می کند و آن اینکه: وقتی ولتاژ پیش تقویت کننده را رگوله نمی کنید و 12 ولت را مستقیماً به آن وارد می کنید، با افت ولتاژ باتری، تغذیه ی این آی سی نیز کاهش می یابد که باعث پایین آمدن گین آن می شود. راه خلاصی از این مشکل این است که با پایین آمدن ولتاژ کلاً مدارتان قطع شود تا علاوه بر رفع این اشکال، باتری شما نیز سالم بماند و عمرش کم نشود.

یک راه دیگر شاید این باشد که 2 طبقه اپ امپ را طوری وصل کنید که قدرت آنها تجمیع شود و سپس وارد پاور شود.

اصول شارژ باتری:

ولتاژ هدف: هنگامی شارژ باتری کامل شده که هنگام اتصال شارژر به حدود ولتاژ 14.4 ولت برسد (گرچه با قطع شارژر حدود 1.2 ولت افت می کند).

تنظیم آمپر شارژ: جریانی که هنگام اتصال شارژر به باتری عبور می کند را در حالات مختلف (باتری پر یا خالی) اندازه گیری کنید. مثلاً یک باتری 4 آمپر ساعتی که قرار است در عرض 6 ساعت شارژ شود به طور میانگین باید با جریانی معادل هفت دهم آمپر شارژ شود (4.2=0.7*6). این جریان را با یک مقاومت (مثلاً 3.3 اهم 2 وات) می توانید تنظیم کنید.

شارژر:

برای شارژ ممکن است از ترانس استفاده کنید. مثلاً یک ترانس 14 ولت ac برای شارژ باتری دوازده ولت. (دقّت کنید که ولتاژ ترانس نباید کمتر از این باشد. ولتاژ dc شما با این ترانس حدود بیست ولت است! ولی شما نمی توانید روی این عدد حساب باز کنید، چون برق ترانس وقتی که مستقیم می شود خیلی زود افت ولتاژ پیدا می کند).

در صورت استفاده از ترانس یک کار دیگر هم لازم است! شما باید به نحوی شارژ را پس از فول شارژ قطع کنید. زیرا وقتی شارژ باتری کامل می شود باز هم مقداری جریان به آرامی باتری را شارژ می کند. چرا؟ چون ترانس 14 ولت وقتی که مستقیم شده است در حد 20 ولت ولتاژ dc دارد که برای شارژ باتری (با سرعت پایین تر) تأثیر گذار است و این مخلّ به کار است و مایه ی فرسودگی باتری است. لذا نیاز به شارژ اتوماتیک دارید که توضیح آن خواهد آمد.

یک مشکل باقی مانده است و آن اینکه: ولتاژ 20 ولت dc که از ترانس به مدار شما وارد می شود، برای مدار شما بیش از حد است! آی سی های ولتاژ پایین حد اکثر 18 ولت تحمّل ولتاژ را دارند. لذا باید این ولتاژ را هم دوباره محدود کرد. برخی برای این کار از یک رگولاتور قوی برای محدود کردن ولتاژ مدار استفاده می کنند؛ و برخی هم جریان ترانس را بعد از اینکه وارد باتری شد (از سر باتری) وارد مدار می کنند تا این باتری (همزمان با شارژ شدن)، کار محدود کردن ولتاژ ترانس را انجام دهد، برخی نیز ترانس شارژ را از ترانس مدار جدا در نظر می گیرند. هر یک از سه روش مشکلاتی را به همراه دارد. چاره ی کار چیست؟ احتمالاً بهترین کار استفاده از منبع تغذیه ی سوئیچینگ برای شارژ باتری باشد...

شارژر سوئیچینگ و مزایای آن:

منبع تغذیه سوئیچینگ افت ولتاژ کمتری دارد و لذا می توانید روی مقدار ولتاژ dc آن حساب باز کنید. برخی از انواع سوئیچینگ در هنگام مصرف، به صورت خودکار افت ولتاژ را جبران می کنند و لذا ثبات ولتاژ مناسبی دارند.

سابقاً به برخی مزایای سوئیچینگ اشاره کرده ایم. در کار اکوهمراه این مزیت خیلی مهم است که: منبع سوئیچینگ به جهت صاف بودن ولتاژ آن، ایجاد اعوجاج در صدا نمی کند. در حالی که با ترانس در صدای بالا شاهد لرزش صدا هستیم.

البته یک نکته را در نظر داشته باشید: از آنجایی که افت ولتاژ در سوئیچینگ کم است، لذا با اتصال مستقیم سوئیچینگ به باتری نباید توقع افت ولتاژ از آن داشته باشید، بلکه لازم است با یک مقاومت بین سوئیچینگ و باتری، جریان را محدود کنید و إلا وصل کردن سوئیچینگ به باتری در حکم اتصال کوتاه است و جریان زیادی از شارژر می کشد.

اتصال یک سوئیچینگ 15 ولت به باتری 12 ولت، معنایش حدود 5 ولت افت ولتاژ در حالت خالی بودن باتری است و این 5 ولت افت ولتاژ به نسبت، جریان سوئیچینگ را می کشد (5 ولت نسبت به 15 ولت می شود یک سوم، لذا حدود یک سوّم جریان سوئیچینگ هنگام شارژ مصرف می شود). [نیاز به تحقیق بشتر]

شارژ اتوماتیک (استفاده از رگوله یا رله)

رگولاتور کار محدود کردن ولتاژ را در نقطه ی خروجی به عهده دارد. از این خاصیت می توانید برای شارژ اتوماتیک استفاده کنید. این کار نیاز به نقشه ی پیچیده ای ندارد و به نظر کم خرج تر از رله می آید. با این کار شیب شارژ هم در حالت باتری پر و باتری خالی چندان زیاد نیست.

البته اگر از رگولاتور برای محدود کردن شارژ استفاده کنید نیاز دارید که ولتاژ ورودی آن را بالاتر از خروجی مورد نظر، در نظر بگیرید. مثلاً برای شارژ نیاز دارید که خروجی رگولاتور روی ولتاژ 14.4 ولت ثابت بماند، پس ولتاژ ورودی آن باید حد اقل 19 ولت باشد (مثل شارژر لپتاپ! البته اگر از ترانس استفاده می کنید این ولتاژ در حالت dc باید بیشتر باشد). از رگولاتور lm317 استفاده کنید، نقشه ی شارژ اتوماتیک در دیتاشیت آن آمده. تنها مشکلی که باید رفع کنید، تنظیم ولتاژی است که از ترانس یا سوئیچینگ وارد مدار می شود...

معمول اکوهای همراه برای شارژ اتوماتیک از رله استفاده کرده اند بدین صورت که با اندازه گیری ولتاژ هنگام شارژ، در صورت رسیدن ولتاژ به 14.4 جریان را قطع می کنند (تا زمانی که دوباره از برق بکشید و وصل کنید). برخی نیز با رله ی دیگر کاری کرده اند که در هنگام شارژ، باتری از مدار قطع باشد (ایراد این کار این است که برق ترانس اگر با اتصال به باتری تصفیه نشود در صدای بالا باعث ایجاد اعوجاج و لرزش صدا می شود. مگر اینکه تغذیه با خازن به مقدار لازم به درستی تصفیه شود). برخی یک رله ی دیگر هم اضافه می کنند تا مدار را هنگام پایین آمدن ولتاژ باتری در حد 9 ولت، از باتری قطع نماید. این کار حتماً لازم است، زیرا پایین آمدن ولتاژ بیش از این حد، به زودی باتری را فاسد می کند.

یک راه ساده:

نظرتان با سوئیچینگ 15 ولت چیست؟ بدون اینکه نیازی به رگوله یا رله باشد! بله این هم یک گزینه است. سوئیچینگ را با یک مقاومت و یک دیود به باتری وصل کنید و با دیود دیگر وارد مدار کنید. من این کار را امتحان کرده ام و جواب مثبت بوده. دیگر نه رله نیاز است و نه رگوله. اگر نظری دارید بفرمایید.

ترفند های تنظیم: باند و بلندگو

نحوه اتصال باندها در مسیرهای طولانی

سه باند را در نظر بگیرید که اولی به دستگاه وصل شده، دومی با سیم به باند اوّل وصل شده و سومی با سیمی دیگر به باند دوم وصل شده. اینجا مشکلی که وجود دارد این است که سیم باند دوم کمی مقاومت ایجاد می کند و خود باند دوم نیز مقداری از سیگنال را می خورد و لذا سیگنالی که به باند سوم می رسد کمتر از دو باند قبلی است.

اگیر مسیر باندهای شما طولانی است، برای اینکه سیگنال درطول مسیر برابر باشد و صدا کم و زیاد نشود نیاز دارید که مقاومت سیم را به طور مساوی بین باندها تقسیم کنید. لذا در مثال فوق لازم است با یک سیم کلفت تر صدا را تا باند دوم بیاورید و از آنجا برای باند قبلی و بعدی انشعاب بگیرید.

 

باند زیاد:

بعضی فکر می کنند داستان باندها و بلندگوها داستان «هرکه بامش بیش برفش بیش» می باشد! در حالی که زیاد بودن باندها هم آفتی دارد و آن اینکه باعث فیدبک بالا و ایجاد همهمه در فضا می شود. در زمانی که صدای باند نزدیک را می شنوید با کمی تأخیر صدای ده باندی که فاصله ی دورتری به شما دارد به گوشتان می رسد، و این یعنی صدایی خیلی آزار دهنده! بعلاوه وقتی باندها بر فضا قالب باشند حجم صدای بم در فضا می پیچد و ایجاد همهمه می کند.

مخصوصاً این مشکل در فضاهایی که ارتفاع سقف بالا است خودنمایی می کند. لذا در این فضاها استفاده از باندهای 2way اصلاً پیشنهاد نمی شود.

و مخصوصاً اگر باندها به هم نزدیک باشند و با شنونده فاصله داشته باشند افتضاحی به بار می آید! مثل آنچه در دانشگاه تهران مشاهده می کنید (گویی اکو پیچشی داده اند!)

صدای دور و نزدیک:

با زیاد کردن باندها فکر نکنید که صدا در تمام محیط زیاد می شود! نکته ای قابل توجه است و آن اینکه گوش شما فقط صداهای نزدیک را پردازش می کند. لذا باندهای دور برای گوش شما فقط ایجاد همهمه می کنند. ممکن است اگر باند نزدیک را قطع کنید صدایی که از دور دست به گوش شما می رسد مهیب تر هم باشد، اما با اضافه شدن صدای نزدیک صداهای همزمانی که از دور دست می آید حذف می شوند.

نتیجه ی این قانون این است که اگر در قطعه ای از فضا بخواهید صدا را کمتر کنید، نمی توانید بلندگو را در آن نقطه قطع کنید! بلکه کار عاقلانه تر این است که یک بلندگو با صدای کمتر در نزدیکیِ آنجا قرار دهید.

بلندی صدای باندها را روی چه مقداری تنظیم کنیم؟

این بستگی به دسیبل باند شما دارد. اگر پرتاب باند زیاد است (مثل بلندگوهای rcf) می توانید صدا را زیاد تر کنید و فاصله ی بلندگوها را از هم بیشتر کنید. اما اگر پرتاب باند کم است، صدای آن را کم کنید و تعداد بلندگوها را در مجموعه ی فضا بیشتر کنید. حتماً این بلندگوها در وسط جمعیت و نزدیک گوش شنونده باشد.

بهبود کارایی پری (2)

تساوی سیگنال در بخشهای مختلف تقویت اولیه:

سعی کنید طوری تنظیم کنید که در حالت متعادل (ولوم وسط) مقدار سیگنال در نقطه پایه ی خروجی تمام تقویت کننده های عملیاتی (از ابتدا تا ابتهای پری) یک سان باشد. با این کار علاوه بر اینکه دیستورت پری کم می شود و تعادل بین طبقات برقرار می شود، هوای زمینه ی صدا نیز تا حدّ زیادی کم خواهد شد. لذا از همه ی پایه های خروجی آی سی های تقویت اولیه، سیگنال بگیرید تا مطمئن شوید تفاوت آنها زیاد نباشد.

گاهی عامل هوای زیاد تعداد زیاد پری های هم عرض است. مثلاً چند پری میکروفون همه باز هستند و ایجاد هوا (صدای فیسسسس) می کنند. گاهی نیز عامل این صدای هوا تناسب نداشتن پری هایی است که در طول همدیگر قرار دارند. مثلاً ممکن است صدای هوا به خاطر پری دوّم باشد در حالی که با زیاد کردن پری اوّل هوای زمینه چندان زیاد نمی شود.

اگر امپدانس ورودی منفی یکی از تقویت کننده ها پایین باشد کافی است تا همان تقویت کننده صدای هوا ایجاد کند.

رگوله کردن برق پری ها:

در دستگاههای پیشرفته، برق 12 ولت برای پری رگوله می شود تا ثبات ولتاژ در آنها کاملاً حفظ شود و دیستورت کمتری ایجاد شود. در معمولی ترین دستگاههای چنگ نیز این مشاهده می شود (مثل مدل 1020). بسیاری از تولید کننده های داخلی از این جهت کمکاری می کنند.

رگوله نشدن برق به جز دیستورت و به هم ریختگی صدا باعث هوم در پس زمینه ی صدا هم می شود. هرگاه صدا هوم داشت، ولتاژ را چک کنید.

مصرف کننده های اضافه مانند فن و افکتور و ... در بی تعادل شدن برق تأثیر دارد.

چرا باید تعداد تقویت کننده های عملیاتی زیاد باشد؟

اگر یک دستگاه حرفه ای یا یک میکسر را باز کرده باشید می بینید که برای یک ردیف میکروفون از چندین آی سی تقویت اولیه استفاده شده. این به خاطر چیست؟ در حالی که با یک آی سی هم می توان ضریب تقویت را در حدّ مطلوبی بالا برد!

چند عامل برای این جهت وجود دارد که سازنده را مجبور می کنند تعداد پری ها را بالا ببرد. در چند مرحله صدای تقویت شده باید مقداری کم شود که این باعث می شود برای تقویت دوباره ی آن، از آی سی جدید استفاده شود. از جمله:

1. میکس چند طبقه هم عرض: میکس چند طبقه میکروفون مستدعی این است که قبل و بعد از ولوم خروجی آن ردیف مقاومت قرار گیرد تا تغییر ولوم در طبقات مختلف روی طبقات دیگر تأثیر منفی نگذارند، بعلاوه محدودیت امپدانس خروجی آی سی مراعات شود.
2. دو ولوم تنظیم حجم صدا: یکی برای میکروفون و دیگری در خروجی صدا. برای اینکه بتوانیم در حالت ولوم وسط، صدای مناسبی داشته باشیم لازم است گین را به مقدار زیادی بالا ببریم.
3. زیر و بم: الگوریتم زیر و بم مستدعی کم کردن گین آی سی است.
4. اکو: بین ورودی و خروجی اکو برای تبادل اصل صدا یک مقاومت قرار می گیرد که ترجیحا نباید بیش از حد کم باشد.
5. لزوم گین پایین مخصوصاً در طبقات اولیه: مقاومت گین اگر بالا برود، صدا شادابی و نرمی خود را از دست می دهد. مخصوصاً در طبقات اولیه اگر مقدار مقاومت بالا باشد دیستور زیادی از جانب میکروفون حاصل می شود. این مقاومت فیدبک که تنظیم کننده ی گین آی سی است نباید در هیچ طبقه ای از تقویت کننده بیش از 100 کیلو باشد. دستگاههای حرفه ای گاهی آن را تا 18 کیلو پایین می آورند! (البته دقت دارید که مقدار مقاومت فیدبک با مقاومت ورودی منفی تنظیم می شود. در مجموع پیشنهاد این است که گین آی سی بیش از 20 نباشد)
6. نیاز به ورودی های مختلف مثل aux in که گاهی یک آی سی مستقل را می طلبد تا یک نقطه را به عنوان ورودی محض تعریف کند و به هیچ وجه بر کارایی آی سی اختلال وارد نکند (ایزولاسیون کامل).
7. بالا رفتن گیرایی: مشهور است که برای بالا رفتن گیرایی میکروفون طبقات تقویت اولیه را زیاد می کنند. لکن ما گفتیم که برای بالا رفتن گیرایی کافی است که تقویت کننده ورودی به حالت غیر معکوس کننده کار گذاشته شود تا فیدبک خروجی روی میکروفون دینامیک تأثیر نگذارد)
8. لیمیتر و ثبات سقف سیگنالی که وارد پاور می شود و ...
9. امکانات اضافه مانند low cut و ... که در میکسرها رایج است

از این رو به سازندگان داخلی پیشنهاد می شود از این جهت هم بخیل نباشند و کمکاری نکنند.

پری های نامهخوان:

بعضی از آی سی های پری با برخی دیگر ناسازگارند. مثلاً آی سی lm386 به تنهایی می تواند صدای خوبی داشته باشد، اما هنگامی که آن را در مسیر یک آی سی 4558 قرار می دهید می بینید که کارایی صدا مختل می شود و مخصوصاً در فرکانسهای بالا (مثل صدای س) صدا خراب می شود. شاید دقت کرده باشید که گاهی رادیو صدای س را مثل ش بیرون می دهد!

این ناهمخوانی در آی سی اکو 2399 نیز هست. لذا می بینید که در اکوهای همراه صدای این آی سی مناسب تر است تا دستگاههای بزرگ و با کیفیت تر.

دامنه ی صدای زیر:

در اولویت اوّل باید دستگاه شما تمام فرکانسها را پشتیبانی کند، که عمدتاً دستگاههای دست ساز ایرانی این حد اقل را ندارند. عموم آنها مید رنج زیر کمی دارند در حالی که مید رنج بم آنها بیش از حد است و ایجاد همهمه می کند.

اگر شما ولوم تریبل را کم کنید صدا مبهم می شود و اگر آن را زیاد کنید صدا تیز می شود. گاهی هم مشاهده می شود که در عین حال که صدا مبهم است و شفافیت کافی را ندارد، با این حال تیز و گوش خراش است! بسیار شنیده می شود که مداح می گوید: صدای خودم را نمی شنوم. جمعیت هم می گویند: صدا زیاد و آزار دهنده است! چاره ی کار چیست؟ حتّی در مورد برخی دستگاههای پیشرفته نیز این اشکال مشاهده می شود. چند مورد شاهد بودیم که برای سیستم صوت بیش از 15 میلیون خرج کردند و دستگاه دایناکورد و ... تهیه کردند ولی باز هم مداح می گفت: صدای خودم را نمی شنوم!

برای رفع این مشکل تنها ولوم تریبل کافی نیست و شما باید معادله ی تریبل صدا را به هم بزنید! یعنی چه؟ یعنی شما باید بتوانید مید زیر (در حد فرکانس 2-3 کیلوهرتز) را زیاد کنید بدون اینکه فرکانسهای بعدی (3-8 کیلوهرتز) زیاد شوند! فرکانس بالای 8 کیلوهرتز هم صدا را زیبا می کند بدون اینکه آن را تیز و گوش خراش کند.

اگر تولید کننده ی موفقی باشد درون دستگاهتان به صورت پیش فرض این را مراعات می کنید.

مثلاً دستگاه چنگ این قانون را مراعات کرده و مید رنج زیر آن زیاد است (در حالی که مید رنج بم آن کم است)، این باعث شده صدای این دستگاه شفاف و پاکیزه باشد. اما چه کنیم که برخی از تنظیم کننده ها که فکر می کنند خیلی سر در می آورند، اکولایزر این دستگاه را دستکاری می کنند تمام فرکانسهای میانه را کم می کنند. و این یعنی صدایی خفه...

البته توجه کنید که صدای دستکاری شده همه پسند نیست و ممکن است روی خواننده های مختلف خوب جواب ندهد. پس بهترین صدا همان صدای خطی flat است که به فیلتر تون کنترل پیچیده نیاز دارد.

بهبود کارایی پری (1)

تطبیق فرکانسی:

برای مچ شدن پری ها لازم است از جهت فرکانسی با هم همخوانی داشته باشند، یعنی سر تا ته مجموعه تقویت کننده ها باید روی یک فرکانس ثابت کار کند. می دانید که فرکانس یک تقویت کننده عملیاتی وابسته به مقاومت فیدبک (گین) و خازنی است که به آن موازی است (مثلاً در آی سی 4558 پایه های 1و2 برای کانال a و پایه های 6و7 برای کانال b)، مثلاً اگر در ردیف اوّل تقویت کننده مقاومت 100 کیلو استفاده کردید و خازن 47 پیکو، در ردیف دوم مثلاً از مقاومت 47 کیلو استفاده می کنید و خازن 100 پیکو (مقاومت نصف می شود و خازن دو برابر). (توجه کنید که مقاومت فیدبک را با توجه به مجموع چیدمان قطعات بسنجید، مثلاً ممکن است ولومهای زیر و بم به نحوی چیده شده باشند که مقاومت فیدبک یکی از طبقات را پایین بیاورند).

مقاومت پایه ورودی منفی اپ امپ هم به نظر می رسد در فرکانس تأثیر داشته باشد.

سرعت تغییر:

شاید فکر کنید که همه کیفیت یک دستگاه بسته به پاسخ فرکانسی آن است و بهترین کیفیت از آنِ دستگاهی است که فرکانس آن تنظیم باشد. اما اینطور نیست و مقوله های دیگری هم در تعیین کیفیت یک دستگاه دخیل هستند. از جمله سرعت تغییر! سرعت تغییر در زنده و شادابی صدا و شاید هم در نرمی یا خشکی صدا مؤثر است و در نتیجه در پرتاب صدا هم مؤثر است. می بینید که صدای چنگ خیلی نزدیک می نماید در حالی که دستگاههای ایرانی برعکس هستند و گویا صدا از ته چاه یا فاصله ی دور و به صورت همهمه می آید...

سرعت تغییر به جز شماره ی تقویت کننده، به گین و ضریب تقویت آن بستگی دارد. هرچه ضریب تقویت کمتر باشد سرعت تغییر بالاتر است. از این جهت باید مواظب باشید که یک طبقه ی تقویت کننده ضریب تقویت خیلی زیادی نسبت به دیگر طبقات نداشته باشد.

با این کار به نظر می رسد یک مشکل دیگر هم قابل حلّ است و آن اینکه: گاهی مشاهده می شود که با زیاد کردن ولوم تریبل با اینکه شفافیت صدا به مقدار مطلوب نرسیده است اما دستگاه از جهت فرکانسی کم می آورد و هارمونی آن به هم می ریزد و به جلیز بلیز می افتد. در حالی که در دستگاههای پیشرفته فرکانسهای 12 کیلو و 15 کیلو به حد ماکسیمم می رسند و هیچ اخلالی در کار دستگاه ایجاد نمی شود!

مقاومت ورودی تقویت کننده میکروفون نیز اگر تقویت کننده به حالت معکوس کننده به کار گذاشته شده باشد، در سرعت تغییر آی سی مؤثر است (مقاومتی که به input منفی آی سی پری اول سری می شود، یعنی پایه ی 2 یا 6). فیدبک منفی همچنان که در تقویت کننده ی تفاضلی تأثیر می گذارد در میکروفون هم که به آن وصل است تأثیر می گذارد. به همین خاطر با زیاد شدن آن مقاومت صدا نرم و تیز می شود که افراط در آن صدا را آزار دهنده می کند. این مقاومت (به جهت بالا رفتن امپدانس ورودی) بر روی گیرایی میکروفون های دینامیک نیز تأثیر می گذارد و گیرایی آنها را بالا می برد، که البته به خاطر تیز شدن صدا این کار را پیشنهاد نمی کنیم و پیشنهاد بهتر استفاده از تقویت کننده به حالت غیر معکوس کننده و گین پایین است.

در دستگاههای معمولی ایرانی که از تقویت کننده ی معکوس کننده استفاده شده، این مقاومت ورودی منفی در حد 2.7 کیلو اهم است. تقسیم کنید با مقاومت فیدلک که حدود150 کیلو است. ضریب تقویت آی سی بیش از 50 می شود که خیلی زیاد است و سرعت تغییر را نابود می کند! دستگاه های خارجی سعی می کنند این ضریب تقویت را بین دو طبقه اپ امپ مثلاً تقسیم کنند.

کیفیت خود آی سی های تقویت اولیه و پاور نیز در سرعت تغییر مؤثر هستند.

به هر حال از این حیث کیفیت صدای چنگ ستودنی است و صدای زنده ای را به ارمغان آورده.

امیدواریم تولید کننده های داخلی به این مقوله ها توجه داشته باشند.

کامپریسور:

می دانید که دیستورت پاور در اوج صدا گاهی از ده درصد هم فراتر می رود که این یعنی خیلی بد... در حالی که برخی تقویت کننده های اوّلیه چنین دیستورتی ندارند. پس شکست و خرابی صدا عمدتاً تقصیر پاور است. چه کار می توان کرد؟

یک راه ساده این است که ورودی پاور را محدود کنیم تا خروجی آن به ماکسیمم نرسد و ایجاد دیستورت نشود. یعنی باید طوری تنظیم کنیم که تقویت کننده ای که به پاور منتهی می شود در اوج سیگنال نتواند ورودی پاور را پُر کند. مثلاً ممکن است 5 ولت برای ماکسیمم قدرت پاور کافی باشد، شما ولتاژی را که به ورودی پاور می رسد در حد 4 ولت محدود می کنید تا آن یک ولت آخر ایجاد دیستورت نکند (مثلاً به ورودی پاور یک مقاومت 47 کیلو یا بیشتر سری کنید). شرط این کار استفاده از op amp هایی است که خودشان در اوج دچار دیستورت نمی شوند. (اکو همراه مینی جاسکو مثلاً از آی سی 5532 استفاده کرده بود و ولتاژ آن را هم روی 9 ولت تنظیم کرده بود و این آی سی با این ولتآژ نمی توانست پاور را به اشباع برساند. صدا نرم و لطیف بود).

دقّت کنید که در این کار افراط نکنید تا قدرت پاور بیش از اندازه کم نشود. در حقیقت شما نمی خواهید قدرت مفید را کم کنید! بلکه می خواهید آن مقداری از قدرت را که از حالت تعادل پاور خارج است و در کار شما اخلال ایجاد کرده محدود کنید...

روش حرفه ای تر استفاده از مدار کامپریسور است که با شیب ملایمی سیگنالها را مدیریت می کند و معمولاً از اپتوکوپلر نوری استفاده می کنند. این شیب ملایم خیلی مهم است وگرنه شما بخواهید یا نخواهید خود پاور وقتی به اوج می رسد سیگنالهای بالا را قیچی می کند!

این مدار از خروجی نمونه برداری می کند و با توجه به آن ورودی را کم می کند.

بین خروجی و ورودی هم با یک led و مقاومت نوری ارتباط برقرار کرده تا ایزوله باشند.

این led و مقاومت نوری را به سمت هم قرار بدهید و طوری پوشش بدهید که از خارج به آن نور نرسد.

میکس صحیح اکو

دغدغه ی خیلی ها این است که صدای اکو در ضمن صدای خواننده گم می شود. چکار می شود کرد که وقتی صدای اکو بالا می رود صدای خواننده کم شود، اما وقتی صدای خواننده بالا می رود صدای اکو کم نشود؟ با تقویت تفاضلی یا مقایسه کننده و ... نمی شود؟ راهکار چیست؟

مسلماً این به دقت رزولوشن مدار ربط دارد. مثلاً طرح های 24 بیت بهتر صداها را آنالیز می کند تا طرح 8 بیت!

اما شاید به نحوه ی میکس کردن اکو هم ربط داشته باشد...

من تنها چیزی که به نظرم رسید همین طرح است، اما نمی دانم چقدر مؤثر باشد.

ورودی بالایی اکو است و پایینی صدای اصلی.

اساس کار این طرح بر مبنای این نظریه است که خروجی اپ آمپ در اوج صدا برای اپ آمپ متصل به آن، نوعی اتصال به حساب آید و مایه ی افت قدرت آن شود.

اگر طرح دیگری داشتید بگویید ...

طرح ماسفت قوی و با کیفیت 350w

این ماسفت را من چند سال پیش استفاده می کردم. هنوز توی بعضی از دستگاههایی که ساخته ام این طرح وجود دارد و با گذشت چند سال هنوز دارد به خوبی کار می کند.

اولین بار این طرح را در سایت projects 101 دیدم و از آن خوشم آمد. اما در آن سایت مشخصات قطعات درج نشده بود. (می توانید یک سرچ بزنید و این طرح را در آن سایت پیدا کنید/ به اسم ماسفت 350 وات). تا اینکه تازگی داشتم در اینترنت می گشتم که در سایتی دیگر همان طرح را با مشخصات کامل پیدا کردم.

از محاسن طرح قدرت بالای آن است (350 وات با 70 ولت و 4 ترانزیستور ماسفت). من زمانی که بخواهم با ولتاژ بالا کار کنم سراغ این طرح می آیم.

از محاسن دیگر آن دم دست بودن نسبی قطعات است.

مشخصات کیفی آن هم بد نیست:

Parameter	Measurement	Conditions
Output Power	> 180W	< 1% THD, 8Ω
	> 275W	< 1% THD, 4Ω
DC Offset	< 20mV	Typical
Noise	< 2mV RMS	Unweighted (-54dBV)
THD	0.015%	No load, 30V RMS output, 1kHz
	0.017%	8 Ohms, 30V RMS output, 1kHz
	0.02%	4 Ohms, 30V RMS output, 1kHz
input Impedance	< 10 mΩ	1kHz, 4Ω load
	< 25 mΩ	10kHz, 4Ω load
Frequency Response	10Hz to 50kHz	At 1W, -1.5dB

از محاسن طرح قابلیت کار با ولتاژهای مختلف است. البته در ولتاژهای مختلف باید مقدار دو مقاومتی که ورودی ماسفت مثبت را به خط منفی وصل می کنند تغییر کند. این دو مقاومت را r1 , r2 در نظر بگیرید.

R1 = R2 = supply voltage / 10 (k)

مثلا در ولتاژ 47 مقدار مقاومت ها می شود: 4.7k

رابطه قدرت و ولتاژ طرح را در جدول زیر می بینید (البته روی 8 اهم):

AC Volts	DC Volts	VA	Power (8 ohms)
20-0-20	+/-28V	100	40
25-0-25	+/-35V	100	50
30-0-30	+/-42	160	80
40-0-40	+/-56V	200	150
50-0-50	+/-70V	300	240

دقت کنید که این قدرت در صورتی است که از دو جفت ماسفت استفاده کنید.

این هم پشت فیبر (نقشه را کامل نکشیدم می توانید با توجّه به شماتیک کاملترش کنید:

می توانید دو تا از این طرح را به صورت پل (bridge) به کار ببرید و قدرت را دو برابر کنید.

البته وقتی من با ترانزیستورهای بدل از این طرح استفاده می کردم یک اشکال داشت. اشکال این بود که صدا کمی شکست داشت و من مجبور بودم مقاومت و خازنی را که به خروجی باند بسته می شود حذف کنم که همین در مواقع خاص مشکلاتی به وجود می آورد.

امیدوارم با دقت در ساخت این نقشه با این مشکل مواجه نشید.

یک مشکل

شبیه این طرح را که از فیدبک boot strap استفاده می کند در طرح باند اکتیو مونتاربو دیدم.

ولی مشکلی که هست این است که این طرح برای فواصل دور خوب نیست و طرح به سیم کشی خروجی حساس است. به همین خاطر در حد همان باند اکتیو خوب است..

موفق باشید.

نقشه کامل اکو با آی سی m50195

که همون اکوی دستگاههای جاسکو هستش.

نقشه را در سه مرحله دنبال می کنیم.

step.1

نقشه ساده ی اکو بر اساس دیتاشیت آن که از کریستال ۴ مگاهرتز استفاده می کند و برای تنظیم فاصله از سلکتور سه حالته بهره برده است. (برای تنظیم فاصله به نوبت پایه های 18-20 و 21 را به خط مثبت (5ولت) وصل کنید.

برای مشاهده دیتاشیت به سایت alldatasheet.com مراجعه فرمایید.

اما دانلود طرح و پشت فیبر برای طرح ساده m50195.

(اگر در تشخیص قطعات مشکل داشتید به طرحهای دیگر این پست یا به دیتاشیت آی سی مراجعه فرمایید).

step.2

حالا می خواهیم این نقشه را ولوم دار کنیم تا با ولوم فاصله آن تغییر کند. برای این کار کریستال و خازنها و مقاومتهای حول آن از پایه های 22 و 23 حذف می شوند و در عوض به پایه ی 23 یک آی سی cmos اضافه می شود (البته در نقشه طرح جاسکو این آی سی به پایه ی 22 وصل بود). الآن فاصله ی اکو هم با سلکتر قابل تنظیم است و هم با ولوم.

دانلود طرح اکو m50195 ولوم دار.

البته نقشه های مختلفی از این آی سی cmos در کنار این آی سی به کار می رود که من آی سی sn74ls00 را انتخاب کردم.

می توانید برای این کار از نقشه زیر هم استفاده کنید (البته این آی سی در طرح جاسکو غیر از این دو بود):

 

step.3

حالا می خواهیم فاصله را از این هم بیشتر کنیم و در حد بیش از 600 میلی ثانیه به کیفیتی مطلوب برسیم.

ساده ترین کار این است که اگر از طرح اول استفاده می کنید، مقدار کریستال را کمتر انتخاب کنید. یعنی اگر به جای کریستال ۴ مگاهرتز از کریستال 2 مگاهرتز استفاده کنید فاصله دو برابر می شود. اما اگر از طرح ولوم دار استفاده می کنید، ولوم فاصله و مقاومتهای متصل به ولوم فاصله را تغییر دهید تا به فاصله دلخواه برسید.

اما تا به اینجا شما از همان حافظه ی محدود آی سی استفاده کرده اید. راهی وجود دارد که می توانید با دو عدد آی سی رم 4168 یک رم 128 بیتی را شبیه سازی کنید!!! در دستگاههای قدیمی جاسکو این کار انجام می شده است...

اگر به دیتاشیت آی سی 50195 و رم آن توجّه کنید متوجه می شوید که پایه ی 2 رم پایه ورودی اطلاعات و پایه ی 14 رم پایه خروجی اطلاعات است. بنا بر این شما می توانید دو عدد آی سی را به همدیگر سری کنید تا رم شما افزایش یابد و به دنبال آن فاصله و کیفیت شما 2 برابر شود.

کار خیلی ساده است. کافی است که دو عدد آی سی 4164 را روی همدیگر سوار کنید و به همدیگر لحیم کنید، فقط پایه 2 آی سی رویی از پایه 2 آی سی زیرین جدا می شود و به پایه 14 آی سی زیرین لحیم می شود. این پایه هم (یعنی پایه 14 آی سی زیرین) از همتای خود در آی سی رویی جدا می شود و به جای اینکه به فیبر لحیم شود فقط به همان پایه ی 2 آی سی رویی لحیم می شود. در عوض پایه 14 آی سی رویی است که به فیبر لحیم می شود.

خلاصه:

پایه 2 آی سی زیرین: به فیبر لحیم می شود.

پایه 2 آی سی رویی: به پایه 14 آی سی زیرین لحیم می شود.

پایه 14 آی سی زیرین: فقط به پایه 2 آی سی رویی لحیم می شود.

پایه 14 آی سی رویی: به نقطه پایه 14 بر روی فیبر لحیم می شود.

بقیه ی پایه ها به موازات هم به هم لحیم می شوند: 1 به یک، 3 به 3، 4 به 4 و ......

دقّت کنید:

احتمالاً در این حالت مجبور باشید قید سلکتور را بزنید و آن را بر روی حالت کوتاه ثابت نگه دارید. (در طرح جاسکو همین کار شده بود، یعنی پایه 18 به مثبت ولت وصل بود و پایه 20 و 21 به جایی وصل نبود.

در طرح ارائه شده ی زیر آی سی فاصله به پایه ی 22 وصل شده (به تبعیت از طرح جاسکو)، اگر دیدید کار نمی کند آن را به پایه 23 وصل کنید.

دانلود طرح نهایی اکو m50195 مناسب برای دو عدد آی سی رم.

 

---

 

دو تذکر:

۱. خازن متصل به پایه ۲۴ آی سی احتمالاً کم باشد. آن را ۴۷ میکرو قرار دهید.

همچنین خازن یک میکرو وسط طرح در این طرح سومی برعکس است. مثبت و منفی آن را برعکس کنید.

۲. طرح های اینگونه (مثل این آی سی و آی سی ۲۳۹۵) کمی صدای سوت زمینه دارند که گاهی خود را نشان می دهند. چگونه می توان با این صدای سوت مقابله کرد؟

قطعاً بخشی از کیفیت کار مربوط به طراحی فیبر است که آی سی ها با فاصله ی مناسبی از هم قرار داشته باشند و لحیم کاری آن تمیز باشد و ...

اما برای کم کردن این صدای سوت این دو کار مؤثر است: ۱. سطح فیبر را از جهت نویز ایزوله کنید؛ می توایند یک ورقه آلومینیومی در فاصله ی یک سانتی سطح فیبر قرار دهید و آن را به خط صفر وصل کنید تا به طرح نویز نیفتند. ۲. راه دیگر این است که صدای اکو را از ورودی آن زیاد کنید و از خروجی آن کم کنید تا اغتشاشات حاصل از اکو نادیده گرفته شود. البته در زیاد کردن ورودی اکو هم محدودیت دارید. بنا بر این حد اعتدال را مراعات کنید.

در پایان فراموش نکنید که اگر بهترین افکتر را هم به شما بدهند اما نتوانید آن را با طرح خودتان مچ کنید به هیچ درد نمی خورد.

در این طرح یک لازم است یک مقاومت برای عبور صدا در نظر بگیرید وگرنه فقط صدای اکو در می آید.

موفق باشید.

نقشه کامل اکو با آی سی m50195

که همون اکوی دستگاههای جاسکو هستش.

نقشه را در سه مرحله دنبال می کنیم.

step.1

نقشه ساده ی اکو بر اساس دیتاشیت آن که از کریستال ۴ مگاهرتز استفاده می کند و برای تنظیم فاصله از سلکتور سه حالته بهره برده است. (برای تنظیم فاصله به نوبت پایه های 18-20 و 21 را به خط مثبت (5ولت) وصل کنید.

برای مشاهده دیتاشیت به سایت alldatasheet.com مراجعه فرمایید.

اما دانلود طرح و پشت فیبر برای طرح ساده m50195.

(اگر در تشخیص قطعات مشکل داشتید به طرحهای دیگر این پست یا به دیتاشیت آی سی مراجعه فرمایید).

step.2

حالا می خواهیم این نقشه را ولوم دار کنیم تا با ولوم فاصله آن تغییر کند. برای این کار کریستال و خازنها و مقاومتهای حول آن از پایه های 22 و 23 حذف می شوند و در عوض به پایه ی 23 یک آی سی cmos اضافه می شود (البته در نقشه طرح جاسکو این آی سی به پایه ی 22 وصل بود). الآن فاصله ی اکو هم با سلکتر قابل تنظیم است و هم با ولوم.

دانلود طرح اکو m50195 ولوم دار.

البته نقشه های مختلفی از این آی سی cmos در کنار این آی سی به کار می رود که من آی سی sn74ls00 را انتخاب کردم.

می توانید برای این کار از نقشه زیر هم استفاده کنید (البته این آی سی در طرح جاسکو غیر از این دو بود):

 

step.3

حالا می خواهیم فاصله را از این هم بیشتر کنیم و در حد بیش از 600 میلی ثانیه به کیفیتی مطلوب برسیم.

ساده ترین کار این است که اگر از طرح اول استفاده می کنید، مقدار کریستال را کمتر انتخاب کنید. یعنی اگر به جای کریستال ۴ مگاهرتز از کریستال 2 مگاهرتز استفاده کنید فاصله دو برابر می شود. اما اگر از طرح ولوم دار استفاده می کنید، ولوم فاصله و مقاومتهای متصل به ولوم فاصله را تغییر دهید تا به فاصله دلخواه برسید.

اما تا به اینجا شما از همان حافظه ی محدود آی سی استفاده کرده اید. راهی وجود دارد که می توانید با دو عدد آی سی رم 4168 یک رم 128 بیتی را شبیه سازی کنید!!! در دستگاههای قدیمی جاسکو این کار انجام می شده است...

اگر به دیتاشیت آی سی 50195 و رم آن توجّه کنید متوجه می شوید که پایه ی 2 رم پایه ورودی اطلاعات و پایه ی 14 رم پایه خروجی اطلاعات است. بنا بر این شما می توانید دو عدد آی سی را به همدیگر سری کنید تا رم شما افزایش یابد و به دنبال آن فاصله و کیفیت شما 2 برابر شود.

کار خیلی ساده است. کافی است که دو عدد آی سی 4164 را روی همدیگر سوار کنید و به همدیگر لحیم کنید، فقط پایه 2 آی سی رویی از پایه 2 آی سی زیرین جدا می شود و به پایه 14 آی سی زیرین لحیم می شود. این پایه هم (یعنی پایه 14 آی سی زیرین) از همتای خود در آی سی رویی جدا می شود و به جای اینکه به فیبر لحیم شود فقط به همان پایه ی 2 آی سی رویی لحیم می شود. در عوض پایه 14 آی سی رویی است که به فیبر لحیم می شود.

خلاصه:

پایه 2 آی سی زیرین: به فیبر لحیم می شود.

پایه 2 آی سی رویی: به پایه 14 آی سی زیرین لحیم می شود.

پایه 14 آی سی زیرین: فقط به پایه 2 آی سی رویی لحیم می شود.

پایه 14 آی سی رویی: به نقطه پایه 14 بر روی فیبر لحیم می شود.

بقیه ی پایه ها به موازات هم به هم لحیم می شوند: 1 به یک، 3 به 3، 4 به 4 و ......

دقّت کنید:

احتمالاً در این حالت مجبور باشید قید سلکتور را بزنید و آن را بر روی حالت کوتاه ثابت نگه دارید. (در طرح جاسکو همین کار شده بود، یعنی پایه 18 به مثبت ولت وصل بود و پایه 20 و 21 به جایی وصل نبود.

در طرح ارائه شده ی زیر آی سی فاصله به پایه ی 22 وصل شده (به تبعیت از طرح جاسکو)، اگر دیدید کار نمی کند آن را به پایه 23 وصل کنید.

دانلود طرح نهایی اکو m50195 مناسب برای دو عدد آی سی رم.

 

---

 

دو تذکر:

۱. خازن متصل به پایه ۲۴ آی سی احتمالاً کم باشد. آن را ۴۷ میکرو قرار دهید.

همچنین خازن یک میکرو وسط طرح در این طرح سومی برعکس است. مثبت و منفی آن را برعکس کنید.

۲. طرح های اینگونه (مثل این آی سی و آی سی ۲۳۹۵) کمی صدای سوت زمینه دارند که گاهی خود را نشان می دهند. چگونه می توان با این صدای سوت مقابله کرد؟

قطعاً بخشی از کیفیت کار مربوط به طراحی فیبر است که آی سی ها با فاصله ی مناسبی از هم قرار داشته باشند و لحیم کاری آن تمیز باشد و ...

اما برای کم کردن این صدای سوت این دو کار مؤثر است: ۱. سطح فیبر را از جهت نویز ایزوله کنید؛ می توایند یک ورقه آلومینیومی در فاصله ی یک سانتی سطح فیبر قرار دهید و آن را به خط صفر وصل کنید تا به طرح نویز نیفتند. ۲. راه دیگر این است که صدای اکو را از ورودی آن زیاد کنید و از خروجی آن کم کنید تا اغتشاشات حاصل از اکو نادیده گرفته شود. البته در زیاد کردن ورودی اکو هم محدودیت دارید. بنا بر این حد اعتدال را مراعات کنید.

در پایان فراموش نکنید که اگر بهترین افکتر را هم به شما بدهند اما نتوانید آن را با طرح خودتان مچ کنید به هیچ درد نمی خورد.

در این طرح یک لازم است یک مقاومت برای عبور صدا در نظر بگیرید وگرنه فقط صدای اکو در می آید.

موفق باشید.

اسراری در مورد آی سی های اکو

نقشه و پشت فیبر یک مدار عالی با آی سی 50195 را تهیه کرده ام که به زودی برایتان در اینجا قرار می دهم. اما چون وبلاگ ما مایه آموزشی هم دارد این نقشه را با کمی توضیحات انتخاب کردم.

طرح بالا نقشه ی یک اکو با آی سی m65831 می باشد. شاید این آی سی را حتی پیدا نکنید. اما با توجّه به ظرافتهای آن چند نکته قابل برداشت است:

اولاً خوب است بدانید که این آی سی (65831) معادل با pt2396 است که در برخی از دستگاههای چنگ به کار رفته و آی سی خیلی مناسبی است (با 48 کیلو رم داخلی).

دوماً با توجّه به دیتاشیت این آی سی متوجه می شوید که این آی سی پایه ای مستقل برای فاصله ی متغیّر ندارد (همچنانکه pt2395-pt2399 دارند). آی سی 50195 هم از همین قبیل آی سی هاست که تنظیم فاصله آنها فقط با کریستال ممکن است. برای عده ای این یک معضل است که اکوی آنها با ولوم قابل تنظیم دقیق نیست. در این طرح با این مشکل چطور مقابله شده است؟

در این نقشه برای فاصله به جای کریستال از یک آی سی cmos استفاده شده است (مراد آی سی 74hcu04 می باشد). این آی سی با ولومی که به آن وصل می شود [احتمالاً] کار یک کریستال متغیّر را انجام می دهد. با شبیه سازی این آی سی در روی آی سی های دیگر که فقط کریستالی هستند (مثل 50195) می توانید ولوم فاصله را شبیه سازی کنید.

نکته سوم مد نظر در اینجاست که پایه 13 و 14 این آی سی بی کار مانده است! چرا؟

این دو پایه که با نماد LPF نمایش داده شده اند ورودی و خروجی یک op amp است که به صورت زیر گذر طراحی شده اند (یعنی فقط فرکانسهای پایین را تقویت می کنند و فرکانسهای بالا را (مثل فیش صدا) حذف می کنند). از این فیلترهای زیر گذر در هر مدار اکو دو عدد جاسازی شده است، یکی در ورودی مدار و یکی در خروجی آن. اما در این نقشه این فیلتر حذف شده است و از out آی سی که پایه 14 است مستقیماً به یک آی سی خارجی وصل شده است. در حقیقت در این نقشه از فیلتر آی سی استفاده نشده است و از یک فیلتر خارجی استفاده شده است. علّت آن هم این است که op amp خارجی به کار رفته کیفیت خیلی بهتری از فیلتر داخلی آی سی دارد.

نتیجه اینکه در برخی آی سی ها لازم است برای رسیدن به کیفیت مطلوب تر از فیلترهای داخلی آی سی صرف نظر کنید و از یک فیلتر خارجی استفاده کنید. مثلاً آی سی 2399 با اینکه حافظه ی داخلی آن 44 کیلو است اما کیفیت چندان مطلوبی ندارد (شفافیت صدای آن حتی در فاصله های کم خوب نیست). برای جبران این کیفیت اولاً باید این فیلتر را طوری تنظیم کرد که فرکانسهای بالا را بیش از حد تضعیف نکند و ثانیاً باید از آی سی خارجی استفاده کرد و از فیلتر درونی آی سی صرف نظر کرد. به نظر شما یک آی سی دو سانتی آیا قابلیت دارد که در برگیرنده ی 44 کیلو رم، دو عدد op amp با کیفیت، دو عدد convertor و پروسسور مرکزی و ... باشد، و در عین حال از مرغوبیت کارایی آنها کاسته نشود؟!

در این سایت نقشه ای مشاهده می کنید که در آی سی 2399 فیلتر دوم را حذف کرده است.

درایور مناسب برای طرح های ماسفت

Tr	Voltage	Current	Watt	Fer(MHZ)	Cc(pf)	Hfe	noise
Bf459(8-7?)	300	.1	10	90
2sa1360 2sc3423	150	.05	5	200	2.5	70-240
2sc2911 2sa1209	180	.14	10	75||150	2||4	100-…
2sa1538 2sc3953	120	.4	8	400	2.1	40-320
Bf419 (n)	300	.3	6	90	4.5	45
Bf418 (p)	300	.2	6	50	4.5	25-…
Bf469-470	250	.1	2	60	1.8	50-…
2sd666  2sb646	120	.05	.9	140	4	60-320
2sc4488 2sa1708	100	1	1	120	8.5 (13)	100-400
2sD667 2sb647	120	1	.9	140	12	60-320
Bf422-423	250	.2	.85	60	1.6	50-…
2sb716a 2sd756a	120	.05	.75	150	1.8	250-500
2sc2547 2sa1085e	120	0.1	.4	90	3.5	400-800	.5nv
2sa1016	100	.05	.4	110	2.2	160-320
Bd139-140	80	1	12.5	50		40-160
Mje340-350	300	.5	20	10		30-240
2sa1930 2sc5171	180	2	20	200	26	50-320
2sa1009	400	2	15			20-200

 

این هم تعدادی از ترانزیستورهای تفاضلی (برای بخش ورودی پاور)

Tr	Voltage	Current	Watt	Fer(MHZ)	Cc(pf)	Hfe	noise
2sa872	90	.05	.2	120	1.8	400-600	5db
Mpsa42 -92	300	.5	.625	50	3	25-40
Bc556c	80	.1	.5	150	6	420-800	2db
2n5551 2n5401	160	.6	.625	300-400	6	80-250	8db

همچنانکه می دانید طرحهای ماسفت با تمام محاسنی که دارند اما در مقامِ ساخت و تولید با چالشهایی مواجه هستند! طرحهای ماسفت نیاز به راه اندازهای خاصی هستند. چنانکه سابقاً گفتیم درایور ماسفت باید ترانزیستوری با ولتاژ بالا و فرکانس بالا و ظرفیت خازنی پایین باشد. لیست بالا لیستی از درایورهای استانداردی است که در طرحهای مختلف برای ماسفت به کار گرفته شده است و من آنها را از اینترنت و برخی طرحهای قدیمی جمع کرده ام. (البته ترانزیتسورها به ترتیب اولویت چیده شده اند(

نتیجه ای که در پی آن بودم این بود که اثبات کنم استفاده از ترانزیستور bd139-140 و ترانزیستور mje340-350 در طرحهای ماسفت، سنتی تقریباً غلط است. پس به دنبال ترانزیستورهای دیگر باشید.

استفاده از درایور نادرست می تواند مایه شکست در صدا و افت کیفیت و بالا رفتن دیستور و حتی داغ شدن غیر معمول ماسفتها شود. حتی در یک مورد که من از ترانزیستورهای bd139 مارک جدید استفاده می کردم اصلاً پاور کار نمی کرد و با کمی بالا رفتن صدا پاور به خِر خِر می افتاد!

پس به دنبال ماسفت مناسب باشید که به کیفیت مطلوب برسید و کمتر اذیت شوید.

عمده ترانزیستورهای بالا برای طبقه راه انداز ماسفت استفاده می شوند و برخی از آنها (مانند a872) در ورودی تفاضلی مدار استفاده می شوند. به هر حال تعجّب نکنید که در یک طرح ماسفت 200 وات از یک ترانزیستور درایور ضعیف تر از 1 وات استفاده شده است! ماسفت مصرف خاصی ندارد و به همین خاطر نیاز به درایور قوی ندارد. من در طرحهای کمتر از 42 ولت از درایورهای 1 وات استفاده می کنم.

 

---

 

در ضمن از تمام دوستانی که به تصحیح و تکمیل مطالب ما عنایت دارند تشکر می نمایم. از جمله دوستمان آقای صادقی و برادر جیرودی.

شما در کار تولید جزو کدام دسته هستید

شما در کار تولید جزو کدام دسته هستید:

آیا شما اهل ساختارشکنی های نسنجیده هستید یا جامد و خالی از هرگونه پویایی؟

بعضی ها فکر می کنند برای رسیدن به کیفیت مطلوب باید به دنبال یک سیستم جدید با تکنولوژی جدید با طرحی متمایز باشند، این عده فکر می کنند اگر طرحشان کوچکترین شباهتی با طرحهای پیشین داشته باشد دیگر به درد نمی خورد و به اصطلاح، شد: همان آش و همان کاسه. این عده هیچگاه به وضعیت ثابتی نمی رسند و خود را به هیچ نتیجه ای پایبند نمی کنند، هر روز در حال تغییر ایده ی دیروز هستند و در آخر هم به این نتیجه می رسند که همان وضعیت دیروز مطلوب تر بود.

در مقابل برخی هیچ هنری ندارند جز اینکه پا جای پای گذشتگان بگذارند و هر کاری که آنها کرده اند را تکرار کنند. این عده حتّی به خودشان این زحمت را نمی دهند که حالتهای احتمالی را آزمایش کنند و لا اقل به صحت و با ارزش بودن ایده ی پیشینیان و جهات آن پی ببرند! این عده به خودشان این جرأت را نمی دهند که به حالتی جدید فکر کنند. این عده از ساختار شکنی هراس دارند و به همین خاطر هیچگاه نه بهتر می شوند و نه بدتر.

خصوصیت مشترک دو گروه بالا در این است که کار می کنند و زحمت می کشند، ولی درست فکر نمی کنند. بهتر بگویم: اینان اگر دقیق و عمیق فکر می کردند اولا پیشرفت می کردند و ثانیاً کمتر به خودشان زحمت می دادند؛ چند مثال می زنم:

برخی طرح میکسر سه چهار دستگاه را بررسی می کنند و می بینند که مثلاً طرح زیر و بم آنها تفاوت چندانی با هم ندارد (جز در مقدار برخی مقاومتها و خازنها و تعداد پری ها). بعد به سرعت به سازندگان آنها انگ می زنند که: اینها از روی هم کپی کرده اند. اینها فکر می کنند طرح جدید باید شاخ و دم داشته باشد و نسبت به تمام طرحهای پیشین ساختار شکنی کرده باشد؛ غافل از اینکه هنر سازندگان، در تشخیص درست مقدار مناسب برای همین مقاومتها و خازنهاست. طرح های میکسر تفاوت ماهوی با هم ندارند تنها تفاوت آنها در اعمال سلیقه ای است که سازنده در تشخیص صدای مناسب داشته است و آن سازنده با تنظیم دقیق همین مقاومتها (و گاهاً اضافه کردن یکی دو طبقه اکولایزر داخلی)، صدای خروجی را به آنچه در نظر داشته نزدیک کرده است.

بسیاری از سازندگان (کپی برداران) که از فایده ی یک مقاومت یا قطعه اطلاع کافی ندارند، به خود زحمت می دهند و آن قطعه را حذف می کنند و با خود می گویند: هیچ اتفاقی نیفتاد! با اینکه نمی دانند اثر این کمکاری آنها در چه تنگه ها و گذرگاههای حساسی رخ نمایی می کند.

البته این حس نوگرایی و ساختار شکنی را تحسین می کنم و خودم از همین دسته هستم، لکن باید توجّه داشت که حساسیتهای یک صدای ایده آل در طول زمان است که رخ نمایی می کند. پس در هر تغییری اولاً هدف را در نظر داشته باشید، و ثانیاً کمال دقّت را در پیش بگیرید و از آزمایش و امتحان و مقایسه کوتاهی نکنید.

یک مثال از افراد ساختار شکن و کج سلیقه: یک دستگاه در شمال دیدم که برای مسجدی درست کرده بودند. این دستگاه با قیمت هنگفتی که به پای مسجد انداخته بود اشکالاتی جدی داشت که همه آنها از ساختارشکنی بدون فکر و تحقیق ناشی بود. آن دستگاه دو عدد ترانس 400 وات داشت اما چند ولت؟ 12 ولت! می دانید که پاور 12 ولت نمی تواند قدرتی بدهد. آن دستگاه 2 عدد اکو داشت اما دو اکوی موازی آنهم بدون ولوم تکرار (ولوم تکرار و اکویش مشترک بود). آن دستگاه 6 یا 7 کانال پاور خروجی داشت، اما کاش به اندازه ی یک دستگاه 100 وات دوکاناله صدا می داد. از کیفیت افتضاح آن چیزی نمی گویم چون: شنیدن کی بود مانند شنیدن ... ای کاش حد اقل وقتی اشکالات دستگاه را به سازنده اش می گفتم گوش می داد و کمی تأمل می کرد، اما چه کنم من یک روحانی بودم و حق دخالت در این کارها را نداشتم. 

برخی از سازندگان اصلاً اهل آزمایش نیستند و به همین خاطر: یا به همان وضعیت سابق خود قانع هستند و خود را به زحمت پیشرفت گرفتار نمی کنند، و یا تمام همّتشان به این است که از این و آن سؤال بپرسند، یعنی از کسانی سؤال بپرسند که آنها هم در تجربه چیزی از خودشان بیشتر ندارند! این عده هم هیچگاه نمی توانند به عنوان یک طراح و ایده پرداز شناخته بشوند. یادم هست که یک تولید کننده پولهای هنگفت برای خرید طرح از یک تولید کننده دیگر می داد و پس از خرید وقتی طرحهای متفاوت آن فروشنده را با هم مقایسه می کرد متوجّه می شد که این طرحها تفاوت چندانی با هم نداشتند و خود او هم می توانست با کمی حوصله و آزمایش به آنچه می خواسته برسد.

بسیاری از تولید کنندگان از آنجایی که اهل آزمایش و مقایسه نیستند و هراس دارند که شاید شکست بخورند سالها اشتباه گذشتگان را تکرار می کنند. هنوز هم دستگاههای فاراتل در همه جا دیده می شوند و طرح آنها هیچ تغییری نکرده است، هنوز هم بسیاری از دستگاهها از ترانسهای قدیمی بهره می برند و به وزن کمر شکنشان می نازند، هنوز هم میکسر بسیاری از دستگاهها اشکال های فنی دارند و پری های آنها با هم مچ نیستند. هنوز هم کسی به خود زحمت نداده است که از چین سفارش ساخت یک آی سی جدید برای اکو یا افکتر را بدهد. یکی از اهالی صوت در یکی از شهرها اکوی میکسر مونتاربو را رها کرده بود و از اکوی بانیران استفاده می کرد، به این بهانه که: این اکو اکوی سنتی است و استفاده از آن اکو که خیلی شفاف و با کیفیت است در مجلسهای سنتی مایه ساختار شکنی در آن مجالس است!!!

******

نظرات کاربران!:

احسنت بر این مقاله زیبا و بجا و کم نظیر و شاید بی نظیر...

اگر دوستان طراح دستگاه (همان کپی برداران)! کمی به نکات این مقاله توجه کنند شاید اینقدر دستگاه های خارجی مشتری نداشته باشند و قیمت کاذب آنها هم شکسته میشد.

لیت شعری...

با تشکر از این مقاله و وبلاگ متفاوت

*******

ممنون از نظر لطفتان. این را هم اضافه می کنم که تولیدگران داخلی اکثراً ورشکست شده اند! چرا؟ در این وضعیت نابسامان اقتصادی خیلیها ورشکست شده اند اما شرکت های گردن کلفت هم گردن کلفت تر شده اند، یعنی تولیدگران ما این اجازه را به آنها داده اند. اگر تولید گران ما اهل خلاقیت بودند، اهل انصاف بودند و اهل کم کاری نبودند همان می شد که دوست عزیزمان فرمود.

مغازه دار به من گفت: به کارگر سپرده بودم 1000 عدد از یک دستگاه را برای من بسازد، فقط 200 عدد ساخت، و از آن 200 عدد که فروختم 185 عدد برگشت خورد!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

حالا هی غُر بزنیم که چرا دولت دارد کم کاری می کند ...